
De maaltijd is afgelopen, maar het gesprek aan tafel is nog niet afgelopen. Natafelen lijkt misschien een vanzelfsprekend onderdeel van samen eten, maar achter die gewoonte schuilt meer dan alleen gezelligheid. Gezamenlijke maaltijden bieden ruimte voor sociale interactie en persoonlijk contact. In een tijd waarin een groot deel van ons contact online plaatsvindt, kan zo’n moment van onverdeelde aandacht extra betekenis krijgen. We spraken met docent-onderzoeker Inge Blauw en etiquette-expert Tom de Koning over de sociale en etiquette-aspecten van natafelen.
Samen eten als moment van sociale interactie
Samen eten is voor veel mensen meer dan alleen het nuttigen van een maaltijd. Aan tafel komen mensen samen, wordt de dag besproken en ontstaat ruimte voor contact. Het is volgens Inge Blauw van het lectoraat Sociale Interactie in het Publieke Domein van Hogeschool Utrecht dan ook meer dan alleen een moment om een maaltijd te nuttigen. Doordat mensen samen aan tafel zitten, ontstaat vanzelf ruimte voor contact en gesprekken. Een opmerking over het eten kan bijvoorbeeld aanleiding zijn voor een ander onderwerp, waardoor mensen tijdens de maaltijd steeds met elkaar in gesprek blijven. Op die manier draagt samen eten bij aan het onderhouden van contact en relaties.
Ook de manier waarop mensen over eten praten en ermee omgaan, krijgt volgens Blauw vorm in die sociale interactie. Zeker tijdens gezinsmaaltijden kunnen gesprekken tussen ouders en kinderen bijvoorbeeld invloed hebben op hoe zij naar eten kijken en welke voorkeuren zij ontwikkelen.
Tijd voor elkaar
Volgens Blauw is dat precies wat wordt bedoeld met ‘gezellig samen eten’: je bent verbonden door een gezamenlijke activiteit. Je wordt daarbij als het ware ‘gedwongen’ om aandacht voor elkaar te hebben, doordat je samen aan tafel zit. Mensen delen hierbij niet alleen een maaltijd, maar gebruiken het moment ook om contact met elkaar te onderhouden.
Ook etiquette-expert Tom de Koning herkent dit. Volgens hem gaan de etiquette rondom (na)tafelen niet alleen om welk bestek je gebruikt of hoe je je servet neerlegt, maar vooral over aandacht hebben voor de mensen met wie je aan tafel zit. “Natafelen heeft juist een belangrijke sociale functie. Tijdens het eten gebeurt er van alles: er wordt opgeschept, gegeten, geschonken en van gang gewisseld. Wanneer er rust aan tafel komt, ontstaan vaak de meest waardevolle gesprekken,” aldus De Koning.
Natafelen: welke etiquetteregels gelden er?
Volgens de etiquette-expert hoor je als gast dan ook niet direct na de laatste hap op te staan om de jas te pakken. Daarmee wordt de indruk gewekt dat je alleen voor het eten bent gekomen. “Even blijven zitten, napraten en oprechte belangstelling tonen voor elkaar hoort bij goed gast-zijn.”
Volgens hem bestaat er geen etiquette-regel die precies aangeeft hoelang je na het eten moet blijven zitten. “Kijk vooral naar het verloop van de avond en naar de gastheer of gastvrouw. Die heeft in principe de regie over het tempo van het diner en bepaalt wanneer de avond ten einde loopt,” aldus De Koning.
Sociale interactie stopt niet na het eten
Het sociale contact hoeft niet te stoppen wanneer het eten op is. Juist omdat mensen tijdens de maaltijd samenkomen en aandacht voor elkaar hebben, blijven ze na het eten vaak nog even zitten.
Volgens De Koning volgt er vaak een natuurlijk moment waarop het diner langzaam op zijn einde loopt. Vaak biedt de gastheer of gastvrouw koffie of thee aan: “Mocht de gast daarna nog een borrel aanbieden, dan is dit een uitnodiging om verder na te tafelen. Als gast is het belangrijk om deze signalen te herkennen. Wanneer de koffie al lang op is en de gastheer voor de derde keer gaapt, dan zou ik de hint toch maar aannemen. Een goede gast weet tenslotte óók wanneer hij moet vertrekken.”
Andersom geldt volgens hem hetzelfde voor de gastheer of gastvrouw. “Je hoeft na het dessert niet demonstratief de keuken te gaan poetsen terwijl je gasten nog aan tafel zitten. Natuurlijk kun je de borden weghalen of even iets in de keuken zetten, maar je aandacht hoort in eerste instantie bij je gezelschap te blijven. Gastvrijheid stopt niet zodra het dessertbord leeg is,” aldus De Koning.
‘Leg de telefoon weg en maak bewust aandacht voor elkaar’
Natafelen draait uiteindelijk niet om het aantal minuten dat iemand na de maaltijd aan tafel blijft zitten, maar om de aandacht die er op dat moment voor elkaar is. Juist omdat we tegenwoordig veel contact onderhouden via onze telefoon en van de ene afspraak naar de andere gaan, kan een moment waarop mensen bewust samen aan tafel blijven waardevol zijn. Ook volgens De Koning is het belangrijk om de telefoon tijdens het natafelen weg te leggen. "Degene tegenover je is als het goed is interessanter dan wat er online gebeurt.”
Ook vanuit KeukenConcurrent wordt het belang van een fijne plek om samen te komen herkend. “De keuken is het hart van het huis. Daar wordt gekookt, daar worden plannen gemaakt, daar worden rapportcijfers besproken en daar worden feestjes gegeven. Daarom denken klanten niet alleen na over een praktische keuken, maar ook over een plek waar ze na het eten nog even samen kunnen blijven zitten,” aldus Ernst Bareman van KeukenConcurrent.


